8 sierpnia 2016 Udostępnij

Liczba oktanowa – co właściwie oznacza

Termin „”liczba oktanowa” czy po prostu „oktany” pada za każdym razem, gdy mowa o benzynie. W świadomości większości kierowców oznacza ona moc paliwa – im większa liczba oktanów, tym jest ono mocniejsze. Jest to myślenie nie tyle błędne, co niepełne. Jak więc rozumieć liczbę oktanową?

Liczba oktanowa powszechnie uważana jest za odpowiednik jakości paliwa, jednak prawda jest taka, że nie jest ona w stanie w żaden sposób określać jego wartości. Wyznacza ona natomiast odporność benzyny na niekontrolowany zapłon, a parametr ten można osiągać poprzez mieszanie różnych związków chemicznych.

Liczba oktanowa określa odporność benzyny na spalanie detonacyjne, co wiąże się z tym, że mieszanka paliwa i powietrza musi uleć możliwie całkowitemu spaleniu w cylindrze. Ma na to określony czas, a moment zapłonu musi być efektem iskry od świecy zapłonowej, a nie skutkiem zbyt dużego wzrostu ciśnienia, czyli samozapłonu. Za mała liczba oktanowa może spowodować miejscowe samozapłony przez właściwym momentem zapłonu – jest to bardzo szkodliwe dla silnika, a zwłaszcza dla zaworów, tłoków i korbowodu.

Proces spalenia nie jest uzależniony oczywiście tylko od tego parametru (bo wpływ na to ma też np. konstrukcja silnika) jednak odpowiednia ilość oktanowa jest bardzo ważna. Im wyższy stopień sprężania, tym większą rolę odgrywa ochrona przed spalaniem detonacyjnym (więc tym wyższa musi być liczba oktanów).

Liczbę oktanową określa się przy pomocy dwóch wzorników: izooktanu oraz heptanu. Dla paliwa, którego właściwości spalania są jak izooktan, przyjmuje się wartość liczby oktanowej 100, a w przypadku heptanu jest to 0. Analiza danej benzyny odbywa się na przeznaczonym do tego silniku – po prostu porównuje się analizowane paliwo do mieszaniny tych dwóch składników. Benzyna o wartości oktanowej 95 powinna mieć takie same właściwości spalania, co mieszanina izooktanu i heptanu w proporcji 95%/5%. W teorii zatem liczba oktanów nie powinna być wyższa niż 100, jednak wiemy doskonale, że istnieją benzyny, które tę wartość przekraczają.

Surowa benzyna, świeżo po rafinacji, ma zbyt niską liczbę oktanów, zatem dodaje się do niej związki, które sztucznie podbijają tę wartość. Uodparnia się ją zatem na samozapłon, a wartość tej odporności może być większa, niż w przypadku czystego izooktanu. Rozbieżności w liczbie oktanowej paliwa biorą się ze stosowania różnych norm, określających oznaczenie tego parametru.

W Polsce i Europie stosuje się tzw. normę RON (Research Octane Number), a zasada pomiaru jest taka sama jak w przypadku MON (Motor Octane Number), jednak warunki testu są różne. W obydwu używa się silnika jednocylindrowego, który zwiększany jest przy stałych obrotach. W teście RON jest to 600 obr./min a w MON 900 – dlatego ta druga miara lepiej oddaje to, jak zachowuje się silnik pod obciążeniami. Surowe paliwa, które pochodzi z rafinacji ropy, ma różnice 1-2 oktanów, w zależności, czy została zastosowana metoda RON czy MON. Wartość ta zwiększa się dla poszczególnych węglowodorów, które znajdują się w paliwie. Produkowane paliwa mogą więc wykazywać duże różnice w liczbie oktanowej.

SPEKTRUM ART

Stylizacja samochodowa